W archiwum klasztoru w Czernej zachowała się korespondencja dotycząca kamiennego mostu nad Eliaszówką, prowadzona w drugiej połowie XIX wieku pomiędzy tutejszymi przeorami i krakowskimi konserwatorami zabytków. Obszerne wypisy z owej korespondencji zostały zamieszczone w wydanej w 2014 roku monografii karmelitańskiego eremu*. Listy te są interesującym świadectwem zarówno dawnego sposób myślenia o zabytkach, jak i problemów, jakie napotykała niegdyś ich ochrona. Warto także podkreślić, że korespondowały ze sobą postaci wybitne. Po jednej stronie w dyskusji wziął udział między innymi reformator życia zakonnego, przeor Jan Kanty Tyrka, po drugiej zaś widzimy nestorów polskiej ochrony zabytków, doktorów Józefa Łepkowskiego i Stanisława Tomkowicza.

Czytaj dalej „Jak krakowscy konserwatorzy ratowali most karmelitów w Czernej” →

Historia lasów wokół doliny Eliaszówki wiąże się ściśle z założonym tutaj w pierwszej połowie XVII wieku klasztorem karmelitów bosych. Członkowie tego zgromadzenia, które powstało pod koniec XVI wieku na fali reformy średniowiecznego zakonu karmelitów, przez długi czas hołdowali surowej regule ascetycznego, pustelniczego życia. Jadąc malowniczą drogą z Czernej w stronę Paczółtowic i Gorenic warto pamiętać, że do roku 1805 cały ten teren – ponad 80 ha lasów na obu zboczach doliny Eliaszówki – był całkowicie zamknięty dla osób z zewnątrz. Wstępu na teren tzw. wielkiej klauzury klasztornej strzegł wysoki na 2,5 metra i długi na ponad 4 kilometry kamienny mur, który do dzisiaj – choć w wielu miejscach nadwątlony – nadal śmiało przecina urwiste jary i wyniosłe wzgórza wokół klasztoru. Za tym murem wznosiły się co jakiś eremitarze – niewielkie, murowane lub drewniane pustelnie, w których karmeliccy pustelnicy doskonalili się w ascezie. Droga wzdłuż Eliaszówki nie istniała, dno doliny było dzikie i trudno dostępne, a jedyny wjazd na teren klasztoru prowadził od wschodu, od strony Siedlca, przez bramę, furtę i imponujący kamienny most, odważnie przeciągnięty nad urwistym jarem potoku.

Czytaj dalej „Lasy wokół Doliny Eliaszówki i klasztoru karmelitów bosych w Czernej” →

Na Wymysłowie koło Złożeńca, w miejscu zwanym także przez miejscowych na Borach, stała kiedyś karczma, usytuowana przy starym trakcie z Krakowa na Śląsk. Pisaliśmy o niej, że być może pozostałością po niej jest duże, nieregularne zagłębienie w ziemi, zlokalizowane przy drodze z Kwaśniowa do Złożeńca, naprzeciwko kapliczki zwanej 'Na Borach’. W sąsiedztwie zagłębienia można odnaleźć kilka trudnych do identyfikacji fragmentów pokruszonego żelbetonu. W ostatnim czasie otrzymaliśmy informację przekazaną przez osobę związaną z Kwaśniowem, według której wspomniane zagłębienie to pozostałość po dawnej studni karczemnej. Na przełomie XIX i XX wieku przodkowie naszego informatora wraz z grupą innych mieszkańców pobliskich wsi (Krzywopłoty, Kwaśniów) mieli tę studnię rozkopywać w poszukiwaniu skarbu, który według miejscowej legendy został ukryty na jej dnie przez karczmarza.

Czytaj dalej „Tajemnica karczmy na Wymysłowie (Borach)” →

Dodaliśmy na naszą stronę miejsca położone w lasach pomiędzy Filipowicami i Czatkowicami. Podobnie jak w opisanych wcześniej lasach między Ostrężnicą, Lgotą i Psarami, także i tutaj tematycznie dominuje górnictwo. Nie są to już jednak leśne zakamarki usiane setkami zapadlisk i hałd, pozostałych po dawnych kopalniach galmanu, ale rozległe wyrobiska dużych kamieniołomów. Najstarszy z nich jest nieczynny kamieniołom porfiru w Miękini. W jego wschodniej, zalesionej części, spotkać można wyrastające wysoko ponad dno doliny budynki dawnych młynów kamieniarskich, które w obecnych warunkach, wiele lat po zakończeniu eksploatacji, prezentują widok niemal surrealistyczny (patrz fotografia powyżej).

Czytaj dalej „Kraina kamienia łamanego” →

W Przewodniku powraca wątek pól górniczych dawnych kopalni galmanu Katarzyna i Jan. Trzecią w przeciągu jednego miesiąca wyprawę do lasów pomiędzy Ostrężnicą, Lgotą i Psarami odbyłem w towarzystwie Macieja Pawełczyka, grotołaza i eksploratora, zaopatrzonego na tę okoliczność w pokaźnych rozmiarów worek wypchany linami, karabinkami, uprzężami i innymi fachowymi narzędziami.

Czytaj dalej „Powrót do dawnych kopalni galmanu pod Ostrężnicą” →

Do Przewodnika dodaliśmy miejsca położone w lasach pomiędzy Ostrężnicą i Psarami. Tereny te związane są bardzo ściśle z historią dawnego górnictwa. Przynajmniej od XIV wieku prowadzono tu wydobycie galeny (ruda ołowiu), a następnie galmanu (ruda cynku). W XIX wieku z połączenia kilkunastu rozproszonych pól górniczych powstała duża, złożona z 11 rewirów kopalnia Katarzyna, która od południa sąsiadowała z mniejszą (2 rewiry) kopalnią Jan w Psarach. Obydwa przedsiębiorstwa stanowiły własność rodziny Potockich z Krzeszowic. Wydobycie prowadzono do wybuchu I wojny światowej, a sporadycznie także w okresie międzywojennym (na fotografii – krajobraz wyrobisk górniczych na terenie dawnej kopalni galmanu Jan).

Czytaj dalej „Górnicze lasy między Ostrężnicą i Psarami” →

Na stronie pojawiły się kolejne miejsca, tym razem związane z legendami. Są wśród nich historie o skarbach – tych odnalezionych i tych, które nadal czekają na swoich odkrywców; o dobrych i złych zbójnikach, o nieistniejących pustelniach i klasztorach, o duszach pokutujących oraz o demonach nawiedzających olkuskie lasy – diabłach, zwodzijocach, mamunach i utopcach (na fotografii – Zubowe Skały koło Podlesia, rzekome miejsce ukrycia skarbu powstańców styczniowych).

Czytaj dalej „Nadleśnictwo Olkusz, legendy” →

Na naszej stronie pojawiło się blisko trzydzieści miejsc związanych z wojskowością – od średniowiecznych zamków i reliktów fortyfikacji, przez pozostałości dawnych posterunków na granicy zaboru rosyjskiego i austriackiego, umocnienia ziemne oraz budowle obronne z czasów pierwszej i drugiej wojny światowej, aż po opuszczone tereny dawnych jednostek wojskowych z drugiej połowy XX wieku (na fotografii-ruiny zamku w Smoleniu).

Czytaj dalej „Nadleśnictwo Olkusz, militaria” →